ในวันที่ลูกของเราได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นออทิสติก คงยากไม่น้อยที่จะต้องรวบรวมความกล้าที่จะยอมรับความจริงและหาแนวทางการรักษาที่เหมาะสมสำหรับเด็กออทิสติก หนึ่งในวิชาชีพที่สามารถช่วยเหลือเด็กออทิสติกได้นั่นก็คือ “นักกิจกรรมบำบัด” นั่นเองค่ะ คุณพ่อคุณแม่ที่ยังไม่เคยรู้จักนักกิจกรรมบำบัดอาจมีคำถามมากมายว่า
นักกิจกรรมบำบัดคือใคร มาจากไหนกัน
นักกิจกรรมบำบัดมีส่วนช่วยพัฒนาเด็กออทิสติกได้อย่างไร
พบนักกิจกรรมบำบัดได้ที่ไหน
ใครๆ ก็เป็นนักกิจกรรมบำบัด(ไม่)ได้
นักกิจกรรมบำบัดเป็นหนึ่งในสหวิชาชีพที่มีบทบาทสำคัญอย่างมากในการกระตุ้นพัฒนาการเด็กให้เป็นไปอย่างสมวัย รวมถึงการส่งเสริมให้เด็กๆ สามารถทำกิจวัตรประจำวันเองได้ ไปโรงเรียนมีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อน เรียนได้ ตามศักยภาพของเด็กแต่ละคน เด็กๆ จะได้เรียนรู้และพัฒนาทักษะผ่านกิจกรรมที่สนุกสนานและท้าทายความสามารถที่นักกิจกรรมบำบัดได้วิเคราะห์และสังเคราะห์กิจกรรมมาเฉพาะบุคคล หากจะเปรียบเทียบให้เห็นภาพนักกิจกรรมบำบัดเหมือนกับ “นักออกแบบเส้นทาง” ที่ช่วยให้ผู้ปกครองและเด็กได้ค้นพบและพัฒนาทักษะต่างๆเพื่อให้เด็กได้เติบโตอย่างมีความสุขและมีคุณภาพชีวิตที่ดี นักกิจกรรมบำบัดทุกคนจะต้องเข้ารับการสอบและขึ้นทะเบียนใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบโรคศิลปะสาขากิจกรรมบำบัด คุณพ่อคุณแม่สามารถตรวจสอบชื่อคุณครูได้ที่ https://mrd.hss.moph.go.th/mrd1_hss/?p=5556 (สามารถค้นหาได้ทั้งสาขากิจกรรมบำบัดและสาขาการแก้ไขความผิดปกติของการสื่อความหมาย)
นักกิจกรรมบำบัดมีส่วนช่วยพัฒนาเด็กออทิสติกได้อย่างไร
เด็กออทิสติกจะมีความยากลำบากในด้านการสื่อสาร การมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมและมีพฤติกรรมที่เป็นรูปแบบซ้ำๆ ที่เป็นลักษณะเด่นของเด็กกลุ่มนี้ ซึ่งจะตามมาด้วยปัญหาที่หลากหลายทั้งการเรียน การเล่น การทำกิจวัตรประจำวัน นักกิจกรรมบำบัดจึงมีส่วนช่วยเหลือเด็กออทิสติกในปัญหาด้านต่างๆอย่างเฉพาะรายบุคคล
- ทักษะการทำกิจวัตรประจำวัน (ADL skill): ทักษะการดูแลตนเอง อาบน้ำ แต่งตัว รับประทานอาหาร การขับถ่าย เป็นทักษะที่เด็กๆสามารถทำได้ตามพัฒนาการ หากเด็กยังทำได้ไม่เหมาะสมกับวัย นักกิจกรรมบำบัดสามารถช่วยได้โดย ฝึกการเคลื่อนไหวที่สำคัญผ่านกิจกรรมจำลองเช่น เล่นยกห่วงฮูลาฮูปขึ้นทางศีรษะเพื่อนำไปสู่การถอดเสื้อยืดได้เอง, ฝึกในสถานการณ์หรือวัสดุอุปกรณ์จริง, ใช้หลักการบูรณาการประสาทความรู้สึกในบางรายเช่น ปฏิเสธการตัดเล็บ ตัดผม ปฏิเสธอาหาร, ใช้ตัวกระตุ้นทางสายตา เช่น ตารางกิจวัตรประจำวัน เพื่อให้เด็กสามารถรับผิดชอบตนเองได้
- ทักษะการเล่นและทักษะสังคม: เด็กออทิสติกแต่ละกลุ่มจะมีความสามารถการเล่นที่แตกต่างกันออกไป หากในกลุ่มเด็ก Mild ASD เด็กมีความเข้าใจที่ดีสามารถเล่นกับผู้อื่นได้ ทำกิจกรรมได้หลากหลายแต่อาจติดขัดเรื่องของการมีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อน มีความสนใจที่ยังจำกัด กลุ่ม Moderate ASD มีข้อจำกัดทางภาษาสามารถสื่อสารได้บางส่วนทำให้ความเข้าใจในการเล่นไม่เท่าวัยเดียวกัน แสดงพฤติกรรมเล่นซ้ำๆ และกลุ่ม Severe ASD จะมีข้อจำกัดทางภาษาและพฤติกรรมอย่างมาก บางรายไม่พูดและสื่อสารทางท่าทางได้ไม่สม่ำเสมอ มีพฤติกรรมเล่นซ้ำๆมาก เล่นแบบไม่มีความหมาย นักกิจกรรมบำบัดสามารถช่วยได้โดย ส่งเสริมการทำกิจกรรมร่วมกันกับผู้อื่นตามระดับความสามารถ อาจทำกิจกรรมในรูปแบบ 1:1 หรือกิจกรรมกลุ่มตามแต่จุดประสงค์ของการทำกิจกรรมแต่ละครั้ง
- การบูรณาการประสาทความรู้สึก: ปัญหาที่พบได้มากในกลุ่มเด็กออทิสติกคือปัญหาการบูรณาการประสาทความรู้สึกไม่ว่าจะเป็นความบกพร่องในการปรับระดับความรู้สึก (Sensory Modulation Disorder), ความบกพร่องในการแยกแยะความรู้สึก (Sensory Discrimination Disorder) และ ความบกพร่องในการเคลื่อนไหวที่มีพื้นฐานจากการรับความรู้สึก (Sensory-based motor disorder) ซึ่งการบูรณาการประสาทความรู้สึกนั้นมีลำดับขั้นหากเด็กมีความติดขัดตั้งแต่ขั้นต้นๆ ย่อมส่งผลกระทบต่อทักษะที่สูงขึ้น แนบลิ้ง ความบกพร่องการประมวลผลการรับความรู้สึก นักกิจกรรมบำบัดสามารถช่วยได้โดย จัดกิจกรรมโดยอ้างอิงจากการบูรณาการประสาทความรู้สึกที่เหมาะสมเฉพาะเด็กแต่ละคน ให้เกิดการบูรณาประสาทความรู้สึกอย่างเหมาะสม พร้อมที่จะเรียนรู้และทำกิจกรรมได้อย่างเต็มความสามารถ
- การเรียน: ปัญหาด้านการเรียนอาจมาได้จากหลายสาเหตุไม่ว่าจะเป็น ขาดความคล่องแคล่วในการใช้มือ แรงเขียนหนังสือหนักหรือเบาเกินไป ปัญหาการรับรู้ทางสายตากระทบต่อการเขียน ขาดสมาธิระหว่างเรียน นักกิจกรรมบำบัดสามารถช่วยได้โดย ส่งเสริมทักษะกล้ามเนื้อมัดเล็กทั้งความแข็งแรง ความคล่องแคล่วในมือ สหสัมพันธ์ตาและมือ การรับรู้ทางสายตาเพื่อเตรียมความพร้อมในการเรียน นักกิจกรรมบำบัดในโรงเรียนมีส่วนช่วยออกแบบห้องเรียนให้เหมาะสมกับการเรียนรู้ของเด็ก
- การทำกิจวัตรประจำวันขั้นสูงและการทำงาน: เด็กออทิสติกที่เข้าสู่ช่วงวัยรุ่นเริ่มมีโอกาสได้ดูแลตัวเองมากขึ้น สามารถทำงานบ้านที่มีความซับซ้อนเช่นการใช้เครื่องซักผ้า การทำอาหาร และบางคนเตรียมความพร้อมเข้าสู่การทำงานในด้านที่สนใจ นักกิจกรรมบำบัดสามารถช่วยได้โดย ฝึกการทำงานที่เด็กสนใจอยากทำ อาจมีการช่วยปรับขั้นตอน หาวิธีการที่จะทำให้เด็กทำได้ด้วยตนเอง ค้นหาทักษะความสามารถของเด็ก
- พฤติกรรมซ้ำๆ ขาดความยืดหยุ่น: เด็กออทิสติกมักจะมีรูปแบบพฤติกรรมซ้ำๆ หรือมีพฤติกรรมกระตุ้นตัวเอง ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของโรคที่จะทำให้พฤติกรรมเกิดมากน้อยเพียงใด นักกิจกรรมบำบัดสามารถช่วยได้โดย จัดกิจกรรมที่ได้ใช้การรับความรู้สึก (Sensory diet) มาช่วยลดพฤติกรรมกระตุ้นตัวเอง ปรับให้เด็กมีความคิดยืดหยุ่นมากขึ้นจากสิ่งแวดล้อมเช่น เปลี่ยนเส้นทางการไปโรงเรียน เปลี่ยนขั้นตอนการทำกิจวัตรตอนเช้า ทำตารางทดลองอาหารชนิดใหม่ๆ สร้างแรงจูงใจ
เพราะออทิสติกสเปกตรัมคือเฉดสีที่ไม่เหมือนกันในแต่ละบุคคล การรักษาทางกิจกรรมบำบัดจึงเป็นการออกแบบเส้นทางที่เหมาะกับแต่ละบุคคล เด็กๆ ต้องการการยอมรับและเติบโตในทางของเขา สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่ทำได้คือทำความเข้าใจในธรรมชาติของเขา หาทางส่งเสริมพัฒนาการและทักษะที่สำคัญและจำเป็น อยู่เคียงข้างและคอยสนับสนุนในทางที่เหมาะสม
คุณพ่อคุณแม่สามารถพาลูกไปพบนักกิจกรรมบำบัดได้ในโรงพยาบาลรัฐและเอกชน คลินิกกิจกรรมบำบัดนอกโรงพยาบาล และที่เซ้นเซ สหคลินิกมีนักกิจกรรมบำบัดและนักแก้ไขการพูดพร้อมตรวจประเมิน วางแผนการรักษาตามมาตรฐานวิชาชีพ อย่ารอให้สายจนเด็กเสียโอกาสที่จะได้เล่นและเติบโตอย่างสุขสมวัยนะคะ
กบ.1123
